PROF.DR. SABRİ KARADOĞAN-DERSLER

  4.6.8.Tropikal Siklonlar Tropikal bölgede hızlı fırtınalar şeklinde beliren rüzgârların dönerek bir merkeze doğru estiği küçük ama güçlü siklonlardır. Bu hava hareketleri tropikal kuşağın farklı bölgede farklı isimlerle anılmaktadır. Bunlar Hint Okyanusunda siklon, Büyük Okyanusta Tayfun, Meksika körfezinde Hurricane (harikeyn), Avustralya’da willy willy ve Filipinler’de Baguia diye isimlendirilir. Tropikal Siklonların Oluşumu Tropikal siklon bir merkeze doğru esen sürtünme ve coriolis kuvveti nedeni ile dönen girdaplardır (anafor). Tropikal siklonların çapı 300-800 km iken bu orta enlem siklonlarında 1000-2000 m. civarındadır. Tropikal siklonların hızı siklon merkezi çevresinde 160 km/s’ ten daha yüksektir. Bu rüzgârların görüldüğü alanda yükselici hava hareketlerinden ötürü şiddetli sağnak yağış ve şimşekler görülür. Siklon çekirdeğinde hava basıncı çok düşük değerlere inmektedir (940-800 mb). Bir tropikal siklon oluşumu için atmosfer koşullarının dikey...

  Sıcaklılığa Göre Hava Kütleleri 1. Soğuk Hava Kütleleri Bu hava kütleleri özellikle kışın K.Y.K.de (Sibirya, Kuzey Kanada, Grönland ve İskandinavya) doğuş alanlarını genişleterek etkili olurlar. Soğuk hava kütlelerinin en önemli özellikleri şunlardır; - Bu alanlarda yüzeydeki ısı kazancı, ısı kaybından daha az olduğu için sıcaklıklar çok düşük olur. - Hava kütlelerinin soğuma oranında nem alabilme, taşıyabilme kabiliyetleri zayıfladığı için soğuk hava kütlelerinin özgül nemi düşüktür. - Soğuk hava kütlelerinde stabil şartlar yaşandığı için kalınlıkları da azdır. - Gökyüzü bulutsuz ve açıktır. - Görüş şartları oluştukları yerde iyidir. Soğuk hava kütleleri sıcak alanlara doğru ilerlerken(güneye) alttan ısınırlar. Eğer ilerledikleri alanlar denizler ise, sıcaklıkla beraber nem de artar. Ancak karalar üzerinde ilerlerken ısınırlar, ama kütle kuru kalır. Soğuk hava kütleleri sıcak alanlara doğru ilerlerken şu değişiklikler maruz ka...

  4.5. Yağışlar Sis ve bulutu oluşturan, 0.001 ile 0.040 mm. çapındaki çok küçük su tanecikleri birleşerek veya üstlerine eklenen yeni yoğunlaşma ile 0.5 mm den daha büyük olup ağırlaşınca, bulutlardaki dikey hava hareketlerine üstün gelip düşmeye başlarlar. İşte atmosfer içinde kısa veya uzun bir yol kat ederek yere düşen bu yoğuşma tanelerine yağış denir. Katı veya sıvı olabilir. Bulutlardan doğar. Çiğ ve kırağı v.s. Havadan yere aktarılan su olduğu için bunlar da yağış olarak kabul edilirler. Bulut içindeki su tanelerinin birleşmesi ve büyümesinin çeşitli nedenleri vardır: -Dikey hareketler -Yere düşmesi sırasında ki çarpışmalar -Tanelerin + ve – elektrik yükleri Dikey hava hareketlerinin zayıf olduğu yerlerde bulut çok yoğun ve sıcaklık düşük olsa bile taneler birleşip yağış olmaz. Dikey hava hareketleri güçlü ise hızlı yükselme ile meydana gelen yoğunlaşma sonucunda taneler büyür ve sağanak diye adlandırdığımız yağışlar oluşur. Bu tip y...

  4.4. Bulutluluk ve Bulutlar Bulutluluk, belirli bir anda gökyüzünün bulutlarla kaplı olan kısmının tüm gökyüzüne olan oranına denir. Bu oran, gökyüzünün ne kadar kapalı olduğunu belirler ve hava durumu sınıflandırmasında kullanılır. Ölçüm Aleti: Bulutluluk oranı, Nefometre (Nephometer) adı verilen çeşitli aynalardan oluşan bir aletle ölçülür. Gökyüzü 10 veya 8 eşit parçaya bölünmüş gibi düşünülür ve kapalı olan parçalar sayılır. Bulutla kaplı pencere sayısının toplam pencere sayısına oranı bulutluluğu verir. Değerlendirme (10'luk Nefometre Skalası): 0-2 arası: Açık hava (Açık Hava). 2-8 arası: Bulutlu hava (Bulutlu Hava). 8-10 arası: Kapalı hava (Kapalı Hava). Nefometre, ufku kaplayacak şekilde tutularak kullanılır. Bulutla kaplı pencereler sayılır ve oran hesaplanır. Analoji: Gökyüzünü bir tiyatro sahnesi olarak düşünürsek, bulutluluk oranı sahnedeki perdenin ne kadar kapalı olduğunu gösterir. 4.4.1. Bulut Oluşumu ve Mekanizmaları Bul...

  4.3. Sis-Pus Sis, yoğunlaşmanın yere dokunan hava katmanlarında olduğu zaman meydana gelir. Yatay görüş mesafesini 1 km’nin altına düşüren meteorolojik bir olaydır. Stratus bulutunun yerde veya yere yakın seviyede oluşması olarak da bilinir. Yerle temas eden hava içindeki su buharının yoğuşması veya donarak kristalleşmesi sonucu ortaya çıkan çok küçük su damlacıkları veya buz kristallerinden meydana gelir. Sis içinde çisenti biçiminde çok hafif yağış olabilir. Zirai açıdan faydalı olduğu kadar, güneşe engel olduğu için deniz, kara ve hava ulaşımında büyük ölçüde olumsuz etkileri olur. 4.31.Sis oluşturan olaylar Sis, yeryüzüne çok yakın oluşmuş ya da yeryüzüne çökmüş bulutlardır. Sıcak ve nemli bir havanın daha soğuk bir yerle teması sonucu sis oluşur. Sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşması da sislere yol açar. Başlıca sis oluşum şekilleri şunlardır: a. Rüzgar, ılık denizlerden soğuk karaya eserse karada sis oluşur. b. Rüzgar, sıcak denizlerden soğu...

  4.1. Nemlilik Yeryüzündeki sular; kara, deniz ve atmosfer arasında sürekli bir dolaşım içindedir. Su buharı, yeryüzünden havaya buharlaşma yoluyla geçer. Burada yoğunlaşan nem tekrar, yeryüzüne yağış şeklinde düşer. Atmosfer içerisindeki su buharına nem denir. Nem higrometre adı verilen aletle ölçülür. Havanın nemi gram (gr) olarak ifade edilmektedir. Hava Nemliliği Ve Yağışlar Yeryüzündeki yağışın en önemli öğelerinden biri olan su, az bir sıcaklık değişimi ile katı, sıvı ve buhar (gaz) haline geçebilen bir cisimdir. Su buhar halindeyken hava içine karışmış gözle görünmeyen bir gazdır. Fakat hava sıcaklığı düşünce soğuyup yoğunlaşarak küçük su tanecikleri haline geçer. Bu tanecikler sis veya bulut halinde görülebilirler. Yoğunlaşmanın ilerlemesi ve bu esnada meydana gelen olaylar yardımıyla ağırlaşan su tanecikleri ağırlaşarak yağış olarak düşerler. Ayrıca bu olaylar bir döngü şeklinde meydana gelirler. Bu dolaşımın yaşam ve iklim olayları üzerinde çok önemli et...

4.2.2. Devirli (Dönemlik-Mevsimlik) Rüzgarlar Yeryüzünde, genel hava dolaşımına bağlı olup çoklukla bütün yıl veya uzunca bir bölümünde aynı yönde esen rüzgârlardan başka; yılın bir yansında belirli bir yönden, öbür yansında ise o yönün tam aksi yönde esen dönemli rüzgârlar da vardır. Böyle rüzgârlar kışın karalardan denizlere soğuk ve kuru, yazın denizlerden karalara nemli ve sıcak olarak estiklerinde, iklim bakımından çok daha dikkati çekerler. Geniş alanlara yayılmış, böyle rüzgârların özellikle yaz ve kış arasındaki bu yön değiştirmelerinin nedeni yakın zamanlara kadar, karalarla denizlerin yazla kış arasındaki güçlü ısınma farkından, diğer bir sözle termik nedenlerden dolayı belirdiği düşünülür; rüzgârların etki alanının genişliği ile onlarla ilgili kara ve denizlerin büyüklüğü arasında doğru bir orantı bulunduğu varsayılırdı. Bu klasik görüşe göre: büyük Asya kıtası ve onun güney ve güneydoğusundaki Büyük ve Hint Okyanuslar böyle büyük ölçülü bir termik sistemin gelişmesine en uy...