Kayıtlar
Kurak ve Yarıkurak Bölgeler Jeomorfolojisi-Birikim Şekilleri (Ders Notu)
5.2.Birikim Şekilleri Kurak ve yarıkurak bölgelerde birikim şekilleri , rüzgarın deflasyon ve taşıma süreçlerinin sonucu olarak ince taneli malzemelerin (kum, mil, toz) yeniden konumlandırılmasıyla oluşur; bu formasyonlar, aşınım şekillerinin aksine, malzemenin yığılmasıyla manzaraya hacim katar ve çöllerin dinamik yapısını belirler. Birikim genellikle hakim rüzgar yönünde gerçekleşir, bitki örtüsü veya topoğrafik engellerin etkisiyle şekillenir; kum birikimleri (kumullar ve örtüler) daha kaba taneli malzemeden, mil/toz birikimleri (lös ve lünetler) ise ince tozlardan meydana gelir. Bu şekiller, jeomorfolojik evrimin yanı sıra ekosistemlerin su tutma ve bitki yerleşimi açısından kritik rol oynar. 5.2.1. Kumdan Oluşan Birikim Şekilleri Rüzgarın taşıdığı kum tanelerinin birikmesiyle oluşan bu şekiller, çöllerin en ikonik unsurlarıdır; kum örtüleri düz ve geniş alanlar kaplarken, kumullar (dunes) daha yüksek ve karmaşık formlar yaratır. Kumullar genel olarak enine (tran...
Kurak ve Yarıkurak Bölgeler Jeomorfolojisi -Aşınım Şekilleri (Ders Notu)
5. Topoğrafik Şekiller Kurak ve yarıkurak bölgelerde topoğrafik şekiller , rüzgarın aşındırma (deflasyon ve korrazyon) etkileriyle birlikte fiziksel/kimyasal çözülme ve nadir sel olaylarının katkısıyla oluşur. Bu şekiller genellikle aşınım ve birikim olmak üzere ikiye ayrılır; aşınım şekilleri, kurak manzaraların en karakteristik unsurlarını temsil eder. 5.1.Aşınım Şekilleri Yardanglar Orta Asya kökenli Türkçe bir terim olan yardanglar, hakim rüzgar yönüne paralel uzanan, düzensiz "U" profilli oluklar ve keskin sırtlardan oluşan yapıdır. Yükseklikleri birkaç santimetreden birkaç metreye, genişlikleri ise daha küçük boyutlarda değişir. Yumuşak tortul tabakalar (eski göl diplerinde çökelmiş killer, miller ve sertleşmemiş kumlar) üzerinde korrazyonla gelişir; rüzgarın seçici aşındırması sonucu ortaya çıkar. Şahit Kayalar (Zeugen) ve Mantar Kayalar (Gur) Yatay tabakalı arazilerde farklı dirençteki katmanların seçici aşınmasıyla oluşur; sadece rüzgarı...
Kurak ve Yarıkurak Bölgeler Jeomorfolojisi -Giriş (Ders Notu)
1. Genel Özellikler ve Alan Dağılımı Kurak ve yarıkurak bölgeler, Dünya karalarının önemli bir kısmını kaplar. Geçmiş jeolojik dönemlerde değişiklikler göstermiş olsa da, günümüzde karalar üzerinde yaklaşık 48 milyon km²'lik bir alan kurak ve yarıkurak sahalardan oluşur (De Martonne'ye göre). Bu alanların içinde tam areik bölgeler (gerçek çöller) dünya karalarının yaklaşık %17'sini kapsar. Dünyadaki başlıca çöl alanları şunlardır: Sahra Çölü (Afrika) Arabistan Çölü Gobi Çölü (Asya) Kalahari Çölü (Afrika) Atacama Çölü (Güney Amerika) Sonora Çölü (Kuzey Amerika) Taklamakan, Karakum ve Kızılkum Çölleri (Orta Asya) Çöllerin oluşumunda üç ana faktör rol oynar: Subtropikal Yüksek Basınç: Sahra, Kalahari, Arabistan, Atacama ve Sonora çölleri bu şekilde oluşmuştur. Denizden Uzaklık ve Yerşekilleri: Kapalı havzalarda hava kütlelerinin girememesi nedeniyle Gobi, Taklamakan, Karakum ve Kızılkum çölleri gelişmiştir. Soğuk Su A...