PROF.DR. SABRİ KARADOĞAN-DERSLER

  6. Kıyı Tipleri Kıyılar, jeomorfolojik oluşum süreçlerine, topoğrafik özelliklere, iç ve dış kuvvetlere göre çeşitli tiplere ayrılır. Bu sınıflandırma, kıyıların nasıl şekillendiğini anlamak için önemlidir. Genellikle aşınma, birikim, tektonik hareketler, buzul etkinlikleri veya biyolojik faktörler gibi unsurlar etkili olur. Fiyordlu Kıyılar Skayerli Kıyılar Rialı Kıyılar Haliçli Kıyılar Kalanklı Kıyılar Limanlı Kıyılar Setli veya Lidolu Kıyılar Delta Kıyıları Boyuna Yapılı Kıyılar Enine Yapılı Kıyılar Verev Yapılı Kıyılar Volkanik Kıyılar Mercan veya Resif Kıyıları Fiyordlu Kıyılar Fiyordlu kıyılar, buzul vadilerinin deniz seviyesi yükselmesi (transgresyon) sonucu deniz tarafından işgal edilmesiyle oluşur. Dar, derin ve U şeklinde vadilerle karakterizedir; duvarlar dik ve yüksek olur. Buzul aşındırmasının izlerini taşır, genellikle soğuk iklim bölgelerinde görülür. Özellikleri: Uzun girintiler, sarp yamaçlar, der...

  5.Biyoerozyon Şekilleri Biyoerozyon, kıyı jeomorfolojisinde önemli bir süreçtir ve canlı organizmaların (hayvanlar, bitkiler ve mikroorganizmalar) kayaçları doğrudan aşındırarak oluşturduğu küçük ölçekli yer şekillerini ifade eder. Bu süreç, özellikle detritik malzeme (kum, çakıl, blok gibi) bulunmayan derin ve kayalık kıyılarda etkili olur. Burada dalgaların mekanik aşındırma (korazyon) için yeterli malzemesi olmadığından, biyolojik ajanlar devreye girer. Biyoerozyon, mekanik (örneğin otlama veya kazma), kimyasal (asit salgılama) veya her ikisinin kombinasyonu yoluyla gerçekleşir. Tropik bölgelerde daha yoğun olsa da, kutuplara yakın soğuk sularda da görülür ve genellikle kireçtaşı gibi karbonatlı kayalarda hızlı ilerler (yılda ≥1 mm erozyon oranıyla). Örneğin, 2 metre genişliğinde bir kaya havuzu veya 1 metre derinliğinde bir çentiğin oluşması 1000 yıldan fazla sürebilir, bu da kıyıların uzun süreli stabilitesini gösterir. Biyoerozyon yapan başlıca canlılar arasında ga...

  4.Kıyılardaki Jeomorfolojik Gelişim Kıyılar, statik yapılar değildir; jeolojik zaman ölçeğinde sürekli bir evrim sürecinden geçerler. Bu süreç, aşınım (yıkım) ve birikim (yapım) kuvvetlerinin etkileşimiyle şekillenir ve deniz seviyesi değişimleri (östatik hareketler) gibi faktörlerden derinden etkilenir. Östatik hareketler, transgresyon (deniz ilerlemesi) ve regresyon (deniz gerilemesi) olarak kendini gösterir. Örneğin, günümüz kıyılarının çoğu, yaklaşık 4-5 bin yıl önce sona eren Flandriyen transgresyonu (deniz seviyesi yükselmesi) sonrası "gençlik" evresindedir. Bu evrede kıyılar dinamik olup, girinti-çıkıntılar belirgindir ve şekillenme hızlı devam eder. Jeomorfolojik gelişim, kıyı tipine göre farklılık gösterir: Yüksek kıyılar (dik ve kayalık, aşınım ağırlıklı) ve alçak kıyılar (düz ve sığ, birikim ağırlıklı). Bu gelişim, A. Strahler'ın (1960) modeline göre evrelere ayrılır: Başlangıç, gençlik, olgunluk ve yaşlılık. 4.1.Yüksek Kıyılardaki Jeomorfoloji...

  Kıyı Şekilleri AŞINIM ŞEKİLLERİ 1-Falezler (Yalıyarlar) 2-Abrazyon Platformları (Dalga Aşınım Düzlükleri) 3-Asılı vadiler (Vallause’ler) BİRİKİM ŞEKİLLERİ 1-Birikim Platformları (Birikim Düzlükleri) 2-Plajlar 3- Kıyı Okları ve Kıyı Kordonları 4- Tombololar 5- Deltalar 6- Resifler 7- Kıyı Kumulları 3.1.Aşınım Şekilleri Falezler (Yalıyarlar, Cliffs) Deniz ve göllerin kenarlarında bulunan ve dalga aşındırmasına bağlı olarak meydana gelmiş bulunan dikliklerdir. Bununla birlikte, deniz ve göllerin kenarlarında görülen bütün diklikler dalga aşındırmasına bağlı olarak meydana gelmemişlerdir. Örneğin tektonik hatlara bağlı olarak oluşmuş dalga aşındırması dışında şekillenmiş dikliklere sözde falez veya yalancı falez denilmektedir. Ayrıca, fırtınalı zamanlarda bile dalgaların erişemediği, yani iyice gerilemiş ve dalga aşındırmasının etkisi dışında kalmış falezler de bulunmaktadır. Bu falezlere ise ölü falez denilmektedir. Bun...

 Kıyı denilen kesim büyük ölçüde deniz ile karanın kontak halinde bulunduğu alandır. Bu alan zaman içerisinde değişikliklere uğramıştır. Geçmiş jeolojik dönemlerde çeşitli östatik hareketlerden , günümüzde dalga, akıntılar ve med-cezir (gel-git) gibi olaylardan etkilenmektedir. Östatik hareketler deniz seviyesinde meydana gelen değişmeler sonucunda transgresyon ve regresyon olarak ortaya çıkar. Östatik hareketlerin nedenleri ise çok değişiktir. Klimatik nedenlerle ilişkili olarak ortaya çıkabilir (Klima östatizm). Okyanus tabanlarındaki tortulanmaya bağlı olarak gelişebilir (Sedimanto östatizm). Tektonik hareketlere bağlı olarak meydana gelebilir(Tektono östatizm). Kıyı denilen alan bir çizgi değildir. Çok gerilere veya deniz altında açıklara kadar görülebilen bir zon halindedir. Kıyı alanları denizin veya su kütlesinin bir şekillendirici etkisi altında gelişmekle beraber kuşkusuz kıyıların şekillenmesinde sadece deniz veya gölün değil, karanın özellikleri ...