PROF.DR. SABRİ KARADOĞAN-DERSLER

  7.1.Giriş Türkiye, coğrafi konumu nedeniyle çeşitli iklim tiplerine, yeryüzü şekillerine ve bitki örtüsüne sahiptir. Bu çeşitlilik, toprak oluşumunu doğrudan etkileyerek farklı toprak tiplerinin ortaya çıkmasına neden olur. Topraklar, genetik açıdan zonal (iklime bağlı), intrazonal (yerel faktörlere bağlı) ve azonal (genç ve horizon gelişmemiş) olarak sınıflandırılır. Türkiye'de topraklar, iklim, yükselti, eğim, bakı, drenaj ve bitki örtüsü gibi faktörlerden etkilenir. 7.2.Türkiye'de Toprak Oluşumunu Etkileyen Faktörler Türkiye'de topraklar, iklim çeşitliliği nedeniyle zengin bir dağılım gösterir. Başlıca faktörler: 7.2.1. İklim İklim, Türkiye'de toprak oluşumunu en çok etkileyen faktörlerden biridir ve yağış miktarı, sıcaklık dağılımı ile mevsimsel değişimler üzerinden pedojenez süreçlerini doğrudan belirler. Farklı iklim tipleri, yıkanma, ayrışma, oksidasyon ve birikim gibi mekanizmaları değiştirerek toprak tiplerinin bölgesel çeşitliliğini y...

 6.2.1. Giriş ve Tarihçe Amerikan Toprak Sınıflandırma Sistemi'nin temelleri  1938  yılında Baldwin, Kellogg ve Thorp tarafından atılmıştır. Bu sistem, 1949 yılında gözden geçirilerek Zonal, İntrazonal ve Azonal toprak kategorileri oluşturulmuştur. Ancak dünya genelinde birlik sağlanması ve eski sistemdeki bazı güçlüklerin aşılması amacıyla  1975  yılında son şekli verilen  "Toprak Taksonomisi" (Soil Taxonomy)  geliştirilmiştir. 6.2.2. Sistemin Yapısı ve Kategorileri Bu sınıflandırma sistemi  hiyerarşik  bir yapıya sahiptir ve toplamda  6 kategori den oluşur. Bu kategoriler yukarıdan aşağıya (genelden özele) şu şekildedir: •  Ordo (Takım):  En yüksek kategori olup 12 sınıftan oluşur. •  Altordo •  Büyük Grup •  Alt Grup •  Familya •  Seri:  En alt kategori olup genellikle ilk tanımlandıkları yerin ismini alırlar. 6.2.3. Terminoloji ve İsimlendirme Sistemde karışıklığı önlemek için Latince ve Yunanc...

 tipleri, oluşum süreçlerine, iklim koşullarına, ana materyale ve diğer çevresel faktörlere göre sınıflandırılır. Genetik açıdan topraklar, zonal (bölgesel), intrazonal (bölge içi) ve azonal (bölgesiz) olmak üzere üç ana gruba ayrılır. Bu sınıflama, toprağın olgunluk derecesini, horizon gelişimini ve dağılımını dikkate alır. Aşağıda her grubu detaylı olarak ele alacağız. Ayrıca, uluslararası sınıflamaları (örneğin, ABD Toprak Taksonomisi) ve Türkiye'deki örnekleri ekleyeceğiz. 6.1.Klasik Sınıflandırma (Genetik) Bu sınıflama, pedojenez rejimleriyle yakından ilişkilidir. Zonal topraklar iklime bağlı olarak belirli kuşaklarda dağılırken, intrazonal topraklar yerel faktörlere (örneğin, drenaj veya tuzluluk) bağlıdır. Azonal topraklar ise genç olup, horizon gelişimi sınırlıdır. 6.1.1.Zonal Topraklar Zonal topraklar, iklim koşullarına bağlı olarak oluşmuş, olgun horizonlara sahip ve yeryüzünde belirli kuşaklar boyunca dağılan topraklardır. Bunlar, pedalfer (nemli...

  5.1.Giriş Toprak, yeryüzünün en üst katmanında yer alan, bitki büyümesi için temel ortam sağlayan gevşek bir malzemedir. Organik ve inorganik bileşenlerden oluşur; hacminin yaklaşık %50'sini mineral parçacıklar, kalanını ise hava ve su dolu gözenekler kaplar. Toprak, ana kayaçların ayrışması sonucu oluşan regolit tabakasının bir parçasıdır. Toprak profili, toprağın dikey kesitinde görülen katmanlar bütünüdür ve toprağın oluşum tarihini, iklim koşullarını ve gelecekteki potansiyelini yansıtır. Pedojenez ise toprak oluşum süreçlerini ifade eder ve iklim, topoğrafya, organizmalar, ana materyal ve zaman gibi faktörlerden etkilenir. Toprak, "Dünyamızın Yaşayan Derisi" olarak tanımlanabilir; farklı iklimlerde farklı hikayeler anlatır. 5.2. Toprak Profili ve Horizonlar Toprak profili, toprağın dikey kesitinde fiziksel ve kimyasal özelliklerle ayrılan, ancak köken olarak ilişkili katmanlardan (horizonlardan) oluşur. Genelleştirilmiş bir profilde üstten alta doğ...

 

  3.6. Toprak Suyu: Önemi, Mekanizması ve Sınıflandırılması Toprak suyu, tarımsal üretim ve ekosistem döngüsü için hayati bir bileşendir. Bitkilerin yetişmesi, toprak içi biyolojik faaliyetlerin sürdürülmesi, çeşitli ayrışma süreçleri ve özellikle iyon alışverişinin sağlanması bakımından kritik bir öneme sahiptir. 3.6.1. Toprak Suyunun Tarımsal Önemi Toprakta bulunan su, yalnızca bir nem kaynağı değil, aynı zamanda aktif bir taşıyıcı ve düzenleyicidir. Tarım açısından önemi üç ana başlıkta toplanabilir: • Besin Maddesi ve Taşıyıcı: Su, başlı başına önemli bir bitki besin maddesidir. Ayrıca katı besin maddelerini önce eriterek çözelti haline getirir, ardından bu maddeleri bitki köklerinden (rizosferden) diğer dokulara taşır. • Reaksiyon Düzenleyici: Toprak oluşumu, toprağın tava gelmesi ve verimlilik gibi süreçlerdeki fiziksel, kimyasal ve biyolojik reaksiyonlarda ya doğrudan yer alır ya da katalizör görevi görerek bu reaksiyonların gerçekleşmesini sağlar....

  3.5.Toprağın Rengi 3.5.1. Toprağın Renginin Tanımı ve Önemi Toprak rengi, klimatik toprak tiplerinin sınıflandırılmasında kullanılan çok önemli bir fiziksel toprak özelliğidir. Büyük toprak grupları dünyanın çeşitli ülkelerinde renk esas alınarak sistematik ünite halinde sınıflandırılmıştır. Renk, arazide toprak tanıtımı sırasında horizonların ayrımı, organik madde miktarının tahmini, kimyasal çökeleklerin tanınması, yıkanma ve birikme olaylarının belirlenmesi için son derece önemli bir fiziksel toprak karakteristiğidir. Toprağın aldığı renk, toprak oluşumunda ayrışma olaylarının şiddet ve seyrini yansıtır. Toprak oluşmaya başladığında rengi ana materyalin rengine benzer; ayrışmanın ilerlemesi, oksidasyonun artması ve organik maddenin karışmasıyla renk koyulaşır. Toprağa renk veren unsurlar: Organik maddeler, demir ve manganez bileşikleri. Organik madde arttıkça renk koyulaşır (koyu siyah topraklar oluşur). Demir mineralleri esmer, kırmızı ve sarı ...

  3.4.Toprağın Sıcaklığı 3.4.1. Toprak Sıcaklığının Tanımı ve Önemi Toprak sıcaklığı, bitkilerin yetişmesi, mikroorganizmaların faaliyeti, organik maddenin parçalanması ve mineralizasyonu ile topraktaki kimyasal olayların devam etmesi için kritik öneme sahiptir. Toprağın sıcaklığı ve nemi yeterli miktarda olursa, biyolojik ve kimyasal faaliyetler devam eder. Toprak donduğu zaman bu faaliyetler durur. Tüm enerjilerin ana kaynağı güneştir. Toprak, güneş ışınları ile gelen ısıyı depolar ve bazen bir ortamdan diğerine transfer eder. Bitki yetiştirme ortamı olarak toprağın bir sıcaklığı vardır, bu da sürekli güneş ışınlarına maruz kalmasından kaynaklanır. (Not: Bu bölümde toprak sıcaklığının biyolojik ve kimyasal süreçlerle ilişkisini gösteren bir diyagram yer alabilir; güneş enerjisinin toprak ısınmasındaki rolü vurgulanır.) 3.4.2. Toprak Sıcaklığının Pratik Tarım Bakımından Önemi Topraktaki mikrobiyal aktiviteyi ar...

  3.3.Toprağın Havası 3.3.1. Toprak Havasının Tanımı ve Önemi Toprak havası, bir toprak kitlesi içinde yer alan hava hacminin, kitlenin toplam hacmine oranını ifade eder. Bu oran, toprağın hava içeriği veya hava miktarı olarak adlandırılır. Hava kapasitesi çeşitli topraklarda %0-40 arasında değişir ve büyük ölçüde toprak tekstürüne ve strüktürüne bağlıdır. Ortalama hava kapasitesi: Kumlu topraklarda: %30-40 Siltli ve tınlı topraklarda: %10-25 Killi topraklarda: %5-15 (veya daha az) Toprak işleme (örneğin pulluk tabakası) ile hava kapasitesi olağanüstü yükselir. (Not: Bu kısımda hava kapasitesinin toprak bünyesine göre dağılımını gösteren bir grafik bulunabilir; kumlu topraklarda yüksek, killi topraklarda düşük hava oranı vurgulanır.) 3.3.2. Toprağın Havalanması ve Hava Geçirgenliği Havalanmanın Tanımı: Toprak havalanması, toprağın üretkenliğini belirleyen en önemli olaylardan biridir. Bitkiler solunum sırasında oksijen (O₂) absorbe e...

  3.2.Toprağın Yapısı (Strüktürü) Toprağın strüktürü, toprak parçalarının bir araya gelerek oluşturduğu sıralanma ve bunların duruş şekillerini ifade etmektedir. Toprak strüktürü toprağı oluşturan primer teksel taneciklerin bir hacim içerisinde dizilip gruplaşarak sekonder toprak parçacıkları oluşturmasıdır . Oluşan bu sekonder toprak parçacıklarına ‘ ’toprak agregatı ’’ veya ‘ ’ strüktür ünitesi ’’ adı verilir. Toprak strüktürü; agregatları çıplak gözle görülebilen ‘’ Makrostrüktür ’’ ve ancak mikroskopla ince kesitlerde veya yüzeysel olarak görülebilen ayrıca makro strüktürün yapıtaşı olan ‘’ Mikrostrüktür ’’ olmak üzere iki strüktür oluşumu gözlenmektedir. Agregatlaşmış bir toprağın fiziksel özellikleri, primer toprak taneciklerinin doğrudan oluşturduğu bir toprak kitlesinin fiziksel özelliklerinden tamamen farklıdır. Toprağın su geçirgenliği ve iletkenliği, Su tutma kapasitesi Havalanması Bitki besin maddelerinin elverişliliği Mikroorganizm...