PROF.DR. SABRİ KARADOĞAN-DERSLER

  5. Topoğrafik Şekiller Kurak ve yarıkurak bölgelerde topoğrafik şekiller , rüzgarın aşındırma (deflasyon ve korrazyon) etkileriyle birlikte fiziksel/kimyasal çözülme ve nadir sel olaylarının katkısıyla oluşur. Bu şekiller genellikle aşınım ve birikim olmak üzere ikiye ayrılır; aşınım şekilleri, kurak manzaraların en karakteristik unsurlarını temsil eder. 5.1.Aşınım Şekilleri Yardanglar Orta Asya kökenli Türkçe bir terim olan yardanglar, hakim rüzgar yönüne paralel uzanan, düzensiz "U" profilli oluklar ve keskin sırtlardan oluşan yapıdır. Yükseklikleri birkaç santimetreden birkaç metreye, genişlikleri ise daha küçük boyutlarda değişir. Yumuşak tortul tabakalar (eski göl diplerinde çökelmiş killer, miller ve sertleşmemiş kumlar) üzerinde korrazyonla gelişir; rüzgarın seçici aşındırması sonucu ortaya çıkar. Şahit Kayalar (Zeugen) ve Mantar Kayalar (Gur) Yatay tabakalı arazilerde farklı dirençteki katmanların seçici aşınmasıyla oluşur; sadece rüzgarı...

  1. Genel Özellikler ve Alan Dağılımı Kurak ve yarıkurak bölgeler, Dünya karalarının önemli bir kısmını kaplar. Geçmiş jeolojik dönemlerde değişiklikler göstermiş olsa da, günümüzde karalar üzerinde yaklaşık 48 milyon km²'lik bir alan kurak ve yarıkurak sahalardan oluşur (De Martonne'ye göre). Bu alanların içinde tam areik bölgeler (gerçek çöller) dünya karalarının yaklaşık %17'sini kapsar. Dünyadaki başlıca çöl alanları şunlardır: Sahra Çölü (Afrika) Arabistan Çölü Gobi Çölü (Asya) Kalahari Çölü (Afrika) Atacama Çölü (Güney Amerika) Sonora Çölü (Kuzey Amerika) Taklamakan, Karakum ve Kızılkum Çölleri (Orta Asya) Çöllerin oluşumunda üç ana faktör rol oynar: Subtropikal Yüksek Basınç: Sahra, Kalahari, Arabistan, Atacama ve Sonora çölleri bu şekilde oluşmuştur. Denizden Uzaklık ve Yerşekilleri: Kapalı havzalarda hava kütlelerinin girememesi nedeniyle Gobi, Taklamakan, Karakum ve Kızılkum çölleri gelişmiştir. Soğuk Su A...