PROF.DR. SABRİ KARADOĞAN-DERSLER

1-Batı rüzgarları -Yeryüzündeki batı rüzgarları -Polar cephe -Yüksek batı rüzgarları 2-Kutup rüzgarları 3-Alize rüzgarları -Yeryüzünde alizeler -Tropikal doğu rüzgarları -Üst alizeler Durgun bölgeler: 1-Ekvatoral durgun ve tropikler arası yaklaşım kuşağı 2-Subtropikal durgun bölge 1-Batı Rüzgarları Yeryüzündeki Batı Rüzgarları Subtropikal yüksek basınçlardan orta enlem alçak basınçlarına esen rüzgarlardır. Yön ve süreklilik bakımından oldukça değişken bir özellik gösterirler. Orta enlem okyanuslarının özellikle doğu bölümlerinde ve kışın güçlü olarak eserler. Sık değişen yönleri ve hızları üzerinde gezici siklon ve antisiklonların önemli etkileri vardır. Çoğunlukla 3-7 bofor hızında esen rüzgarlar zaman zaman fırtına karakterini kazanırlar. Batı Avrupa da yazın %60, kışın ise %30 oranında batı rüzgarları esmektedir. Durgun havanın çok az olduğu bu kuşağa egemen batı rüzgarları da denir. Batı rüzgarlarını doğuran hava ...

  4.2.Rüzgarlar Rüzgar; yatay yönde yer değiştiren bir hava hareketidir. Çevresine yaptığı etkilerle gözlenir. Cildimizde bıraktığı serinlikle hissedilir . Rüzgar üç belirgin özelliği olan bir iklim öğesidir. Bunlar: -Yönü -Hızı -Frekansı (esme sıklığı) Rüzgarın Yönü Bulunduğumuz yöne doğru geldiği yöne rüzgar yönü denir. Rüzgarın yönü ana yönler ve ara yönlerle ifade edilir ayrıntılı çalışmalarda pusula ile ifade edilir. Hakim rüzgarlar (egemen rüzgarlar) bir bölgede belli süre içinde en çok esen rüzgarlara denilmektedir. Bir bölgedeki hakim rüzgarlar kadar karakteristik rüzgarlarda önemlidir. Hava kütlesinin hareket hızına rüzgar hızı denilmektedir. m/sn., Km/saat, Rüzgarlar çarptıkları cisimler üzerinde basınç meydana getirirler ve bu basınç şiddeti rüzgar hızının karesi oranında artmaktadır. 1 m/sn 1m2 0.076 kg 2 m/sn 1m2 0.3 kg Sık sık yön değiştiren rüzgarların hızı da değişmektedir. Bu tip rüzgârlara sars...

  7.1.Giriş Türkiye, coğrafi konumu nedeniyle çeşitli iklim tiplerine, yeryüzü şekillerine ve bitki örtüsüne sahiptir. Bu çeşitlilik, toprak oluşumunu doğrudan etkileyerek farklı toprak tiplerinin ortaya çıkmasına neden olur. Topraklar, genetik açıdan zonal (iklime bağlı), intrazonal (yerel faktörlere bağlı) ve azonal (genç ve horizon gelişmemiş) olarak sınıflandırılır. Türkiye'de topraklar, iklim, yükselti, eğim, bakı, drenaj ve bitki örtüsü gibi faktörlerden etkilenir. 7.2.Türkiye'de Toprak Oluşumunu Etkileyen Faktörler Türkiye'de topraklar, iklim çeşitliliği nedeniyle zengin bir dağılım gösterir. Başlıca faktörler: 7.2.1. İklim İklim, Türkiye'de toprak oluşumunu en çok etkileyen faktörlerden biridir ve yağış miktarı, sıcaklık dağılımı ile mevsimsel değişimler üzerinden pedojenez süreçlerini doğrudan belirler. Farklı iklim tipleri, yıkanma, ayrışma, oksidasyon ve birikim gibi mekanizmaları değiştirerek toprak tiplerinin bölgesel çeşitliliğini y...

 6.2.1. Giriş ve Tarihçe Amerikan Toprak Sınıflandırma Sistemi'nin temelleri  1938  yılında Baldwin, Kellogg ve Thorp tarafından atılmıştır. Bu sistem, 1949 yılında gözden geçirilerek Zonal, İntrazonal ve Azonal toprak kategorileri oluşturulmuştur. Ancak dünya genelinde birlik sağlanması ve eski sistemdeki bazı güçlüklerin aşılması amacıyla  1975  yılında son şekli verilen  "Toprak Taksonomisi" (Soil Taxonomy)  geliştirilmiştir. 6.2.2. Sistemin Yapısı ve Kategorileri Bu sınıflandırma sistemi  hiyerarşik  bir yapıya sahiptir ve toplamda  6 kategori den oluşur. Bu kategoriler yukarıdan aşağıya (genelden özele) şu şekildedir: •  Ordo (Takım):  En yüksek kategori olup 12 sınıftan oluşur. •  Altordo •  Büyük Grup •  Alt Grup •  Familya •  Seri:  En alt kategori olup genellikle ilk tanımlandıkları yerin ismini alırlar. 6.2.3. Terminoloji ve İsimlendirme Sistemde karışıklığı önlemek için Latince ve Yunanc...

 tipleri, oluşum süreçlerine, iklim koşullarına, ana materyale ve diğer çevresel faktörlere göre sınıflandırılır. Genetik açıdan topraklar, zonal (bölgesel), intrazonal (bölge içi) ve azonal (bölgesiz) olmak üzere üç ana gruba ayrılır. Bu sınıflama, toprağın olgunluk derecesini, horizon gelişimini ve dağılımını dikkate alır. Aşağıda her grubu detaylı olarak ele alacağız. Ayrıca, uluslararası sınıflamaları (örneğin, ABD Toprak Taksonomisi) ve Türkiye'deki örnekleri ekleyeceğiz. 6.1.Klasik Sınıflandırma (Genetik) Bu sınıflama, pedojenez rejimleriyle yakından ilişkilidir. Zonal topraklar iklime bağlı olarak belirli kuşaklarda dağılırken, intrazonal topraklar yerel faktörlere (örneğin, drenaj veya tuzluluk) bağlıdır. Azonal topraklar ise genç olup, horizon gelişimi sınırlıdır. 6.1.1.Zonal Topraklar Zonal topraklar, iklim koşullarına bağlı olarak oluşmuş, olgun horizonlara sahip ve yeryüzünde belirli kuşaklar boyunca dağılan topraklardır. Bunlar, pedalfer (nemli...

  5.1.Giriş Toprak, yeryüzünün en üst katmanında yer alan, bitki büyümesi için temel ortam sağlayan gevşek bir malzemedir. Organik ve inorganik bileşenlerden oluşur; hacminin yaklaşık %50'sini mineral parçacıklar, kalanını ise hava ve su dolu gözenekler kaplar. Toprak, ana kayaçların ayrışması sonucu oluşan regolit tabakasının bir parçasıdır. Toprak profili, toprağın dikey kesitinde görülen katmanlar bütünüdür ve toprağın oluşum tarihini, iklim koşullarını ve gelecekteki potansiyelini yansıtır. Pedojenez ise toprak oluşum süreçlerini ifade eder ve iklim, topoğrafya, organizmalar, ana materyal ve zaman gibi faktörlerden etkilenir. Toprak, "Dünyamızın Yaşayan Derisi" olarak tanımlanabilir; farklı iklimlerde farklı hikayeler anlatır. 5.2. Toprak Profili ve Horizonlar Toprak profili, toprağın dikey kesitinde fiziksel ve kimyasal özelliklerle ayrılan, ancak köken olarak ilişkili katmanlardan (horizonlardan) oluşur. Genelleştirilmiş bir profilde üstten alta doğ...

  4.1.Giriş Toprak, bitkilerin yetişmesi ve beslenmesi açısından kritik öneme sahip bir ortamdır. Kimyasal özellikleri, toprağın verimliliğini doğrudan etkiler. Bu özellikler, basit tuzlardan karmaşık organik ve inorganik bileşiklere kadar uzanır ve sürekli kimyasal reaksiyonlarla değişir. Toprağın kimyasal yapısı, ana materyalden (inorganik ve organik) kaynaklanır. İnorganik ana materyal, kayalardan gelen elementleri (oksijen, silisyum, alüminyum, demir vb.) içerirken, organik ana materyal humus olarak toprağa geçer. Bu ders notu, toprağın genel kimyasal yapısı, kolloidleri, iyon değişimi, reaksiyonu (pH), kireci, değişebilir katyonlar ve bitki besin elementlerini kapsar. Bu unsurlar, bitki gelişimi, besin alımı ve mikroorganizma aktivitesini belirler. 4.2. Toprağın Genel Kimyasal Yapısı Toprak, ana materyalinin ayrışması sonucu oluşur. İnorganik ana materyal, litosferden gelen elementleri içerir. Yer kabuğunun %98'ini 8 element (oksijen, silisyum, alüminyum, demir, k...

 Türkiye, kuzeyde Karadeniz, kuzeybatıda Marmara Denizi, batıda Ege Denizi ve güneyde Akdeniz ile çevrili bir yarımada ülkesidir. Toplam kıyı uzunluğu yaklaşık 8.333 km'dir ve bu denizler, ülkenin coğrafi konumu nedeniyle stratejik, ekonomik ve ekolojik açıdan büyük önem taşır. Türkiye, üç kıtayı birbirine bağlayan boğazlar sayesinde (İstanbul ve Çanakkale Boğazları) küresel deniz ticaretinin kilit noktalarından biridir. Denizler, balıkçılık, turizm, enerji taşımacılığı ve biyoçeşitlilik açısından vazgeçilmezdir. Ancak, iklim değişikliği, kirlilik, aşırı avlanma ve jeopolitik gerilimler gibi tehditlerle karşı karşıyadır. 2025 itibarıyla, deniz seviyesi yükselişi ve ekosistem kaybı gibi sorunlar artmış olup, sürdürülebilir yönetim politikaları ön plana çıkmıştır. Türkiye'nin Denizlerinin Karşılaştırmalı Tablosu: A. Karadeniz Genel Özellikler : Antik Tetis Denizi'nin kalıntısı olan Karadeniz, Türkiye'nin kuzey kıyılarını 1.400 km boyunca kaplar. ...